Aba Houthis Baimike Ukusansa kwa Mato ya Makwebo aya Mu Bemba Umutuntulu, Amafya ya Mato aya Myaka Ibili Yalekeleshiwa
Abacipondoka ba ku Yemen aba Houthi babilishe mu cituntulu pa 12 Novemba, 2025, ukuimikwa kwa milimo ya muli bemba iya kulungatika Israele no kufumyapo ifishinte pa fishiba fya Israele, ukulanga ukupwa kwa pa kashita akanono ukwa mupepi ne myaka ibili -amafya ya mato aya mu Bemba wa Kashika ayaonawile ubukwebo bwacindama ubwa calo conse.
Uku kupingula kwaisa pa numa ya fishinka fya kubalilapo ukufuma ku ba Houthis. Pa 12 October, umo uwa mwi bumba lya bapolitiki atile bakaleka ukulwisha amabwato ya Israele-asuntinkanishiwe muli Bemba wa Kashika nga cakuti Israele akonka ukuleka kwa nkondo ukwa Gaza. Pa 9 Novemba, aba Houthi basokele ukuti bakatendeka ukulwisha nga ca kuti ukuleka inkondo kwaonaika. Na lyo line, ibumba lyashininkishe imibele: "Tuleceeceeta bwino bwino ifyacitika no kubilisha ukuti nga cakuti umulwani atendeka ukulwisha Gaza, tukabwelela ku milimo yesu iya bashilika mu kati ka cilonganino ca baZion, kabili tukabwelela ku kukansha kwa baIsraele mu bemba wa Red na Arabia."
Amafya ya myaka ibili-yaletele ukuloba ukwakulisha. Amashiwi ya cintubwingi yalanga ukuti amato ya bashimakwebo ukucila pali 100 ayapitile muli Bemba wa Kashika yalisanshilwe, 4 yalibimbilwemo, kabili ayengi yapokelelwe, icalengele ukuti ukufika kuli 8-9 abashilika bafwile. Ilyo amafya tayalaisa, mupepi na madola amabilioni yabili aya fipe fyalepita muli Bemba wa Kashika cila mwaka-imo iya nshila sha makwebo ishacindama sana mu calo conse. Ukusansa kwa ba Houthis kwapatikishe amakampani yakalamba aya mato nga Maersk na MSC ukupilibula inshila ukupitila mu Cape wa Subilo Lisuma, ukulundako inshiku 5-7 ku nshita sha kutwala no kutwala pa mulu imitengo ya fipe ukufika kuli 20%-30% mu nshila sha ku masamba ya pakati, no kubulisha kwa maka ukwa mato.
Iciputulwa ca fya mato calyaswike no kusankanya isubilo no kucenjela. Ubwato bwa CMA CGM ubwa fipe 17,859 bwapitile mu mumana wa Suez pa 25 October, no kuba ubwato bwa kubalilapo ubukulu ubwa fipe 18,000 ubwatendeke ukupita mu nshila mu myaka ibili. Lelo, amakampani ayengi yatwalilila ukuba ayacenjela. Kasambilisha wa fyakucingilila muli bemba Martin Kelly atile, "Ukufuma pa 11 Novemba, ubusanso bwa ba Houthi ubwa kusansa kwa mato mu Bemba wa Kashika, mu Gulf of Aden, na mu fitungu fimbi bwacepeleko nga nshi. Amakampani pamo nga Wallenius Wilhelmsen na Tailwind Lines yalicelwa ukutendeka inshila sha muli bemba wa Red Sea, ukushininkisha ubufwayo bwa kupima bwino bwino ukuleka inkondo mu myeshi ileisa, ukubikapo na ulwendo lwa kwesha.
Imitengo ya fipe tekuti ibwelele bwangu ku fipimo fya pa ntanshi ya mafya pa mulandu wa kukulilako kwa inshuwalansi ya nkondo na ifipangano fya nshita itali ifyasainilwe na bambi abatwala ifipe. Mukucincimusha, ukuimikwa kwa ba Houthis kwashintilila pa kusunga inkondo iya Gaza-ukupilibula ukuti ubucingililo bwa mato aya muli Bemba wa Kashika bwashintilila fye pa kucingililwa kwa mibele ya Israele ku Gaza. Ukutwalilila kwa uku kubwelela ku mibele ya cifyalilwa takwashininkishiwa, ukwapamfiwa mupepi ne fya kucitika mu Gaza Strip.
